Trzy rzeczy, o których każdy pracownik powinien zapomnieć: dom, rodzina i własny interes.
przysłowie japońskie

Tekst: Natalia Bursiewicz

Japonia taka, jaką znamy z filmów, opowiadań i pocztówek, ozdobiona jest postaciami gejsz z wachlarzami i parasolkami, przystrojona pagodami zarysowanymi na tle ośnieżonej Fudżi i wypełniona zapachem zielonej herbaty. Kraj Wschodzącego Słońca, bogaty w zwyczaje i tradycje, bardzo powoli odkrywa przed przyjezdnymi swoje oblicze. Zachęca urokiem krajobrazu, zachwyca harmonią i spokojem, zaskakuje pięknem w prostocie.

Sojusz z naturą
"Ucz się od natury, lecz jej nie kopiuj "- przysłowie japońskie
Na przestrzeni wieków zachodni architekci konsekwentnie dążyli do wznoszenia coraz wyższych struktur. Nagradzane i podziwiane były formy skomplikowane, złożone i niejednoznaczne. Kolejne dekoracje, wzory, desenie i ozdobniki porastały, warstwa po warstwie, projektowane przez nich budowle. Ciężar, trwałość i monumentalizm były powodami do dumy oraz oznakami dobrobytu i władzy. Historię budownictwa japońskiego charakteryzuje natomiast cała gama kompletnie odmiennych cech i tendencji. W Kraju Kwitnącej Wiśni skoncentrowano się bowiem na szukaniu zgody z roztaczającym się wokół krajobrazem. Zamiast poskromić naturę, co jest typowe dla historii budownictwa zachodniego, podjęto próbę dialogu z nią. Zachwyt i wdzięczność dla przyrody nie pozwoliły, aby w umysłach Japończyków pojawiło się, tak jak w kręgu kultur śródziemnomorskich, butne przekonanie o własnej wyższości. Nie widzieli oni bowiem żadnej różnicy między cudami natury a tym, co stworzyli ludzie . Zofia Alberowa podkreśla, że „z pełnego czci i poważania stosunku do natury wypływa wiele istotnych dla japońskiej kultury konsekwencji. […] W budownictwie od najdawniejszych czasów dążono do uzyskania prostoty form, do podkreślenia naturalnego piękna tworzywa, do harmonii architektury z otaczającym ją krajobrazem . Wiele z zachowanych zabytkowych obiektów jest wykonanych z drewna. Nowoczesne realizacje natomiast nadal są przykładami idealnego wyważenia elementów, lekkości oraz starannego doboru materiałów.


Japończycy są przekonani, że podobny rytm życia – ten sam duch – rządzi przyrodą i sercem człowieka. Jest to wyczuwalne we wszystkich dziełach sztuki . W architekturze uwidacznia się to między innymi w dążeniu do fuzji z naturalnym otoczeniem. Stąd też tak duża popularność szklanych witryn oraz typowych dla tego kraju drzwi przesuwnych, które mają subtelnie zatrzeć granicę pomiędzy zewnętrzem i wnętrzem. Idealnym dowodem szacunku i uwielbienia dla natury jest japoński ogród, który naśladuje przyrodę – stąd panująca w nim harmonia, asymetria i prostota.

Japońska sztuka budowania
Architektura japońska nieustannie czerpie inspiracje z dawnej sztuki. Zachowuje i rozwija w ten sposób jej ideowe i formalne rozwiązania. Czytelna struktura i przejrzystość dawnych świątyń znajdują swoją kontynuację w budowlach współczesnych. Dla większości architektów światło ma nadal zasadnicze znaczenie. Tadao Ando eksperymentuje z formą i oświetleniem, tworząc poetycki minimalizm. Arata Isozaki nawiązuje do japońskiej tradycji projektowania geometrycznego, a dachy Kenzo Tange odwołują się do słynnego japońskiego abstrakcyjnego kształtu tomoe.


Architektura japońska zdobyła światowe uznanie już w 1987 roku, kiedy to Kenzo Tange został laureatem Nagrody Pritzkera. Od tego czasu wyróżnienie trafiło jeszcze do czterech przedstawicieli tej narodowości: Fumihiko Maki (1993), Tadao Ando (1995) oraz Ryue Nishizawa i Kazuyo Sejima z pracowni Sanaa Ltd (2010). Choć Japonia, jak każdy rozwinięty kraj, dynamicznie się zmienia, a jej aglomeracje miejskie podlegają drastycznym przeobrażeniom, wpisując się w tendencje wertykalne i stalowo-szklane oraz podlegając wszechobecnej komputeryzacji, to w dalszym ciągu w wielu obiektach dostrzegalne jest właściwe Japończykom wyczucie formy i koloru. Oczywiście zachodnie techniki budowlane, materiały oraz style zostały częściowo przeniesione do Japonii i zaadaptowane przez tamtejszych projektantów. Jednakże, co ciekawe, znalazły one wspólny język z japońską estetyką.

Biuro japońskie
Przestrzeń pracy w Japonii zależna jest od kultury organizacyjnej firmy i jej profilu, a przede wszystkim od wpływów z zagranicy. Organizacja i wystrój biur japońskich w wielu przypadkach skłaniają się ku wzorcom amerykańskim i europejskim. Obecnie dużym uznaniem cieszą się projekty wykorzystujące tradycyjne koncepcje przestrzenne oraz elementy dekoracyjne. Najczęściej stosowanym stylem jest minimalizm, który wiąże się bezpośrednio z japońskim poczuciem prostoty, harmonii i oszczędności środków. Monochromatyczną kolorystykę pomieszczeń przełamuje jedynie jasny brąz drewna. Podstawowe kształty o gładkich powierzchniach subtelnie wpisują się w siatkę sprecyzowanej przestrzeni. Całość emanuje spokojem, wyważeniem i ciszą.


Powszechnie występującymi komponentami biur japońskich są: światło, zieleń i naturalne materiały. „Zapakowane” są one w przestronne bryły, które wydają się funkcjonować jedynie jako delikatna granica oddzielająca środowisko pracy od codziennego gwaru ulicy.

Obszerne witryny występujące często w pomieszczeniach biurowych zapewniają, oprócz optycznego kontaktu z przyrodą, napływ naturalnego światła. Dzięki temu wnętrze nabiera pozytywnej energii, która odpowiednio stymuluje pracowników. Sztuczne oświetlenie stosowane jest w wielu kombinacjach i stanowi wtedy idealne narzędzie dekoracyjne, funkcjonalne i estetyczne. Refleksy świetlne umożliwiają podkreślenie istotnych miejsc w przestrzeni biura, walorów materiału, formy i detalu.

Drewno i kamień są chętnie stosowanymi materiałami także w biurach zachodnich, jednakże w kulturze japońskiej mają szczególne, symboliczne znaczenie. Drewno używane powszechnie jako materiał konstrukcyjny oraz wykończeniowy nadaje pomieszczeniom ciepły, domowy wygląd. Dodatkowo meble misternie wykonane z drewna mają ekskluzywny i niepowtarzalny charakter. Kamień natomiast ma szczególne znaczenie w filozofii Dalekiego Wschodu, ponieważ symbolizuje wieczność, trwałość i odporność na różnego rodzaju warunki . Kamienie symbolizują także góry. We wnętrzach japońskich biur kamienie pełnią głównie rolę dekoracyjną. Często układa się je w różne wzory lub ścieżki, wyznaczając tym samym granice pomiędzy poszczególnymi obszarami. W ogrodach ułożenie kamieni podlega ścisłym regułom. Powinny być one ułożone w takiej samej pozycji, w jakiej leżały w naturze. Nawet wielkość, kształt i kolor kamieni mają znaczenie . Najlepsze są duże, o naturalnych barwach i ciekawej teksturze. W najnowszych japońskich realizacjach zdarzają się rozwiązania, w których ogród znajduje się tuż za przeszkloną elewacją lub wewnątrz biura. Zieleń w postaci niewielkich drzewek, kwiatów i pnączy pojawia się także przy stanowiskach pracy, we foyer oraz w pomieszczeniach do wypoczynku.


Holender w Tokio
Podróże zachodnich architektów do Japonii, w poszukiwaniu świeżych inspiracji, nie są niczym nowym. Frank Lloyd Wright czerpał z japońskich pagód i wielokrotnie odwoływał się w swoich projektach do japońskiej stylistyki i filozofii. Obecnie pracuje tam wielu młodych, ale i uznanych architektów. Wśród nich znajduje się holenderski architekt Van der Linden, założyciel firmy van der Architects Japan KK. Zapytany przez Chrisa Betrosa w wywiadzie dla „Japan Today”, co sądzi na temat designu biur w Japonii, odpowiedział, że wyburzyłby ok. 98% budynków biurowych. Uważa bowiem, że wiele firm nie przywiązuje wagi do zagospodarowania i wystroju pomieszczeń biurowych . Dlatego też zaproponował metodologię o nazwie WorkVitamins, która zakłada tworzenie strategicznej wizji dla przestrzeni pracy. Opiera się ona na dogłębnej analizie zastanego środowiska pracy, a następnie na wprowadzeniu nowego programu, przy umiejętnym wykorzystaniu aranżacji i designu. Zaprojektowane przez Van der Lindena biuro Ernst&Young w Tokio jest przykładem wykorzystania metodologii WorkVitamins, a także nowoczesnego i elastycznego podejścia do projektowania biur. Wnętrze biura Ernst&Young zostało konsekwentnie zaplanowane – przestrzeń jest zdyscyplinowana, a aranżacja pomieszczeń nieprzypadkowa. Odważne, a zarazem stonowane formy podkreślają indywidualny charakter firmy. Precyzyjnie dobrane materiały, w myśl ideologii Dalekiego Wschodu, jednoznacznie określają wnętrze. Widoczna jest dbałość o detal oraz wyważenie w zastosowanych środkach wyrazu.


Japończyk w pracy
"Słowa niewypowiedziane są kwiatami ciszy." - przysłowie japońskie
Wyspiarskie usytuowanie Japonii przyczyniło się do wykształcenia jednolitego społeczeństwa, zarówno pod względem narodowościowym, jak i językowym oraz kulturowym. Co za tym idzie, doszło do powstania odrębnego systemu reguł i zasad, które są powszechnie stosowane i przestrzegane. Najczęściej pojawiającymi się określeniami charakteryzującymi społeczeństwo japońskie są harmonia, tradycja i konsekwencja. Terminy te mogą być pomyślnie użyte w przypadku opisu środowiska domowego i miejsca pracy. Harmonia jest widoczna w podejściu do życia, w zachowaniu (niepodnoszenie głosu, nietracenie równowagi) i wystroju. Tradycja przejawia się natomiast w szczerym kultywowaniu świąt, obrzędów, upodobaniu do tradycyjnych potraw, rytuału picia herbaty i symboli oraz niezwykłym szacunku dla osób starszych. Japończycy konsekwentnie kontynuują swoje codzienne zwyczaje, zamiłowania i obrzędy.
Mieszkańcy Japonii najlepiej czują się w grupie. Już od najmłodszych lat są uczeni współpracy z rówieśnikami i konsultowania swoich decyzji. Wydaje się więc, że hasło „Razem w pracy, razem odnosimy sukces” jest na stałe zakotwiczone w ich umysłach. Nierzadko można też usłyszeć, jak starsi wpajają młodszym następujące przysłowie: „Choćby własnego kolana, ale się poradź”. Mając to na uwadze, nie dziwi duża ilość spotkań firmowych, na których analizowane są problematyczne zagadnienia. W obliczu sytuacji nowej i nieznanej Japończycy zdecydowanie wolą znaleźć się w grupie, dzięki czemu będą czuli się bezpieczniej. Z reguły jednak starają się unikać takich okoliczności.
Choć Japończycy są uważani za jeden z ciężej pracujących narodów, to mimo wszystko starają się spędzać swój wolny czas na rozrywce. Dużą popularnością cieszy się manga – japoński komiks, który króluje na tamtejszym rynku wydawniczym. Modne jest także karaoke i bowling. Do tego można jeszcze dodać skłonność do niektórych trunków, czego dowodem jest kolejne przysłowie: „Bez sake nawet kwiat wiśni wygląda bardzo zwyczajnie”.