Tekst: Natalia Bursiewicz

Mieszkańcy Szwajcarii cenią spokój i porządek. W kraju najsmaczniejszej czekolady, harmonii i estetycznej równowagi, zaskakuje nieoczekiwany materializm. Sterylne banki szokują sprawnością funkcjonowania i konsekwencją. Precyzyjne zegarki fascynują dbałością o detal. Szwajcarskie kontrasty są najtrafniej obrazowane przez rodzime odkrycia i wynalazki, takie jak pozytywka czy wiertło kręte. Co bliższe jest Szwajcarii: subtelność dźwięku czy staranność technologii? Pewne jest to, że w atmosferze stabilności i kompromisów powstały powszechnie rozpoznawalne i szanowane marki: Certina, Rolex, Nescafé, Longines, Tissot, Calvin Klein.

Each in his home – each for his own.
powiedzenie szwajcarskie

W kraju, którego tożsamość kształtują trzy kultury, nie dziwią kontrasty, różnice i dysproporcje. Dwadzieścia trzy kantony, w tym trzy półkantony, aż do 1848 roku funkcjonowały jak samodzielne minipaństwa. Nadal każdy z nich ma swoją własną konstytucję. Dlatego też przemierzenie Szwajcarii jest w rzeczywistości podróżą po wielu różnorodnych historiach, legendach, tradycjach pochodzących z kilku obszarów kulturowych. Bezpośrednim tego dowodem jest fakt współistnienia czterech oficjalnych języków w granicach jednego kraju. Szwajcarzy posługujący się dialektem niemieckim zwanym schwiizerdütsch (ok. 65%) zamieszkują część północną, północno-wschodnią i centralną, język francuski (19,5%) dominuje w kantonach zachodnich i północno-zachodnich, natomiast włoski (7%) można usłyszeć w południowych. Rejon St. Moritz zajmuje zaś ludność porozumiewająca się językiem retoromańskim (5%). Odmienność językowa jest ściśle związana z różnicami w podejściu do życia, pracy i rozrywki. Pomimo tego Konfederacja Szwajcarska działa jak sprawnie funkcjonujący organizm. Kraj ten, będący jednym z najbogatszych na świecie, jest bardzo wysoko rozwinięty. Długotrwała neutralność oraz zasada nienaruszalności tajemnicy bankowej przyczyniły się do zbudowania trwałego wizerunku stabilnego centrum finansowego. Ugruntowana pozycja, a także skuteczny system organizacji i zarządzania państwem mają swoje odbicie w zarobkach, które należą do jednych z najwyższych w Europie.

Szwajcarzy cenią porządek, uczciwość, ciężką pracę i dobra materialne
Według szwajcarskiego prawa maksymalny czas pracy przeciętnego pracownika biurowego wynosi 45 godzin tygodniowo. Dla wszystkich innych zatrudnionych górna granica wynosi 50 godzin . Biura i firmy otwarte są z reguły od godziny 8 do 12, a następnie od 13.30 do 17. W Szwajcarii w ciągu dnia pracy obowiązuje półtoragodzinna przerwa obiadowa.

Pojedyncze drzewo boi się wiatru; pojedynczy człowiek boi się ludzi.
przysłowie szwajcarskie

W wyniku silnych wpływów niemieckich, francuskich i włoskich ustalenie tożsamości kulturowej Szwajcarii stanowi znaczny problem. Od dłuższego czasu trwają dyskusje w celu ustalenia źródeł kształtujących szwajcarską tożsamość. Pomimo różnic Szwajcarzy są w stanie sprawnie ze sobą współpracować, dzięki czemu zdołali osiągnąć bardzo wysoki standard życia. Państwo natomiast systematycznie pracuje nad stworzeniem spójnej marki, z którą jak największa liczba obywateli mogłaby się trwale identyfikować. Pojawiające się często motto „spójność – tak, jednolitość – nie” podkreśla ogólnie panujący styl pracy i myślenia. Większość ludzi stosuje się bowiem do obowiązujących praw i reguł. W atmosferze wzajemnego szacunku i odpowiedzialności dążą wspólnie do konkretnego celu. Liderzy zachęcają do partycypacji grupowej, a nawet wkładu we wstępny proces decyzyjny. Docenia się także indywidualizm jednostki, jej doświadczenie, edukację i umiejętności. Niemniej jednak skuteczność jest osiągana za pomocą jednoznacznie zdefiniowanego systemu i wyznaczonych obowiązków. Atmosfera w pracy oraz podczas podpisywania umów i kontraktów jest w dużej mierze formalna, rzeczowa i konserwatywna. Oczywiście w każdym kantonie jest nieco inaczej. W wielu firmach w Genewie panuje amerykańska kultura zarządzania, obowiązuje swobodniejsza forma kontaktów i pracy.

Kultura organizacyjna w firmach szwajcarskich
Męskość vs. kobiecość (MAS)
Wymiar MAS wskazuje na zróżnicowanie ról poszczególnych płci. W Szwajcarii dominuje kultura męska. Polega ona na narodowym nastawieniu na pewność siebie, zdobywanie pieniędzy i dóbr materialnych . W kulturze męskiej żyje się, aby pracować. Stosunek do obowiązków jest zasadniczy, konsekwentny i oparty na współzawodnictwie. Przedstawiciele takiej kultury są ambitni i niezwykle asertywni. Kobietom przypisane są zaś takie cechy jak czułość i skromność. Jednocześnie zachowania obu płci są bliższe bieguna męskiego, niż w kulturach kobiecych . W kulturze męskiej kobiecie trudniej jest osiągnąć sukces zawodowy. Jest ona zmuszona do wykształcenia w sobie cech męskich, pomocnych przy przełamywaniu barier. W wyniku takiej sytuacji, na rynku pracy w Szwajcarii istnieją spore różnice pomiędzy kobietami i mężczyznami. Wprawdzie ilość pracujących kobiet systematycznie wzrasta, jednakże nadal jest wyraźnie mniejsza od liczby pracujących mężczyzn. Niższe są także zarobki kobiet, nawet o 30% .

Orientacja Długoterminowa (LTO)
Everybody takes care of his own business and the cows will be well guarded.
powiedzenie szwajcarskie

Orientacja długoterminowa charakteryzuje się rozwijaniem cnót i relacji przynoszących korzyści w przyszłości. Stąd też inwestuje się w trwałe i wieloletnie sieci powiązań osobistych . Orientacja długoterminowa uwidacznia się także w formie wynagrodzenia. Do najbardziej cenionych nagród należą szkolenia, ubezpieczenia, plany emerytalne itp. Ponadto kadry kierownicza i pracownicza mają te same cele, dzięki czemu łatwiej jest im osiągać szybkie rezultaty i większe zyski. Pożądanymi cechami są wytrwałość i systematyczność. Dużą wartość przywiązuje się także do zapobiegliwości i umiejętności oszczędnego gospodarowania zasobami.

Relacje specyficzne vs. rozległe
W Szwajcarii przeważają relacje specyficzne, co oznacza, że jednostki chętnie współistnieją w przestrzeni publicznej, zachowując jednak prywatną przestrzeń wyłącznie dla najbliższych. Dodatkowo kultury o relacjach specyficznych utrzymują wyraźny podział między życiem zawodowym i prywatnym. Dlatego też w pracy są zwykle formalni i negatywnie odbierają pytania na tematy osobiste, dotyczące np. pieniędzy, małżeństwa, zarobków, dzieci lub wieku.

Powściągliwość vs. emocjonalność
Szwajcarzy należą od osób powściągliwych. Rzadko przerywają rozmówcy podczas konwersacji i mówią ciszej, niż w przypadku społeczeństw emocjonalnych. Co ciekawe, dystans pomiędzy rozmówcami jest niewielki, ale unika się dotyku. Gesty i mimika są ograniczone i często kontrolowane. Podziwiane jest zachowanie chłodne i opanowane.

Osiągnięcie vs. przypisanie statusu
Status ludzi zależy od osiągniętego przez nich sukcesu. Liczy się także umiejętne i efektywne wykonywanie swoich obowiązków. Wartość przedstawicieli tego wymiaru musi być stale potwierdzana w trakcie różnorodnych działań. W firmach status osoby uwidacznia się w przywilejach, takich jak dostęp do odpowiednich materiałów, dodatkowe dochody, udział w podejmowaniu decyzji. Kryteriami przyznawania statusu są: wiek, doświadczenie, wykształcenie i kwalifikacje zawodowe.

Unikanie Niepewności (UAI)
Według Hofstede „unikanie niepewności możemy (…) zdefiniować jako stopień zagrożenia odczuwany przez członków danej kultury w obliczu sytuacji nowych, nieznanych lub niepewnych” . W Szwajcarii mówi się o wysokim stopniu unikania niepewności ze względu na ściśle określone reguły zachowania i jasne procedury. Niechętnie podchodzi się do improwizacji, stąd sztywne normy, formułki grzecznościowe, stałe zasady. Głównym motywatorem w takich społeczeństwach jest zapewnienie stabilizacji i poczucia bezpieczeństwa, m.in. poprzez dłuższe kontrakty i regularnie wzrastające płace.

Uniwersalizm vs. partykularyzm
Szwajcarzy są przekonani, że ich rozwiązania są uniwersalne, a więc „dobre na wszystko”. Mają zatem skłonność do tworzenia powszechnych regulacji oraz podporządkowania im procesu gospodarowania i zarządzania. Do przyjętych zasad podchodzą poważnie i konsekwentnie. W końcu stają się one ważniejsze niż kontakty międzyludzkie. Zgodnie ze sposobem myślenia Szwajcarów, istnieje tylko jedna rzeczywistość – ta, którą uzgodniono w umowie. Zachowania uniwersalistyczne zakładają ponadto wiarę w prawdę i absolutną sprawiedliwość.

Kultura niskokontekstowa
Szwajcaria, podobnie jak Niemcy, jest przykładem kultury niskokontekstowej. Oznacza to, że większość przekazywanych informacji mieści się w kodzie bezpośrednim. Komunikacja opiera się na dosłownym znaczeniu słowa i wypowiedzi, niezależnie od kontekstu. Przekaz słowny jest jasny, oszczędny, precyzyjny i z reguły dobrze zorganizowany. Mowa ciała ma drugorzędne znaczenie. Kultury niskokontekstowe mają tendencję do segmentowania i organizowania informacji. Oczekują też wyraźnych instrukcji i wskazówek od osoby kompetentnej.

Orientacja czasowa sekwencyjna vs. synchroniczna
W kulturze monochronicznej ludzie koncentrują się w danym czasie tylko na jednym zadaniu. Z reguły trzymają się jasno rozpisanego planu i wytycznych. Czas dla nich jest uchwytny i wymierny. Niebagatelne znaczenie ma punktualność. Dlatego ściśle też przestrzegają terminów spotkań.

Szwajcarskie biuro
Cel, konsekwencja, porządek – to trzy stabilne filary tworzące biuro szwajcarskie. Przestrzeń biurowa w Szwajcarii jest jednoznacznie dostosowana do charakteru działalności i programu funkcjonalnego firmy. Projekty są uzupełnieniem jasno określonego wizerunku instytucji. Stąd też licznie występujące projekty przestrzeni, które w krótkim czasie stają się łatwo rozpoznawalnymi wizytówkami, jak chociażby Google w Zurychu czy Instytut Technologii w Lozannie. Orientacja długoterminowa uwidacznia się w elastyczności powstających i remontowanych przestrzeni, tak by były podatne na zmiany i rozwój. Duży nacisk kładziony jest również na kwestię ergonomii i ekologii. Przede wszystkim coraz częściej spotyka się przestrzeń pracy dobrze dostosowaną do możliwości psychofizycznych człowieka. Szczególną wagę przywiązuje się do kwestii oświetlenia, organizacji przestrzeni oraz stref wypoczynku. Dbałość o środowisko widoczna jest w doborze materiałów, segregacji odpadów, a także w zastosowanej technologii.
Wyróżniającymi się szwajcarskimi architektami są m.in. Peter Zumthor i Herzog & de Meuron – zdobywcy nagrody Pritzkera. Na przykładzie ich realizacji można dostrzec cechy, które odnoszą się do szwajcarskiej społeczności: konsekwencja, wyważenie i perfekcjonizm. Inną wartą uwagi pracownią jest Oppenheim Architecture+Design.. Jeden z ich najnowszych projektów – Enea Headquarters w mieście Jona w St. Gallen w Szwajcarii – będzie mieścić biura pracowni architektury krajobrazu Enea Garden Design. Obiekt w dyskretny i elegancki sposób współgra z otoczeniem i szanuje elementy naturalnego krajobrazu. Wpisanie się w kontekst miejsca uzyskane jest dzięki estetycznej i oszczędnej formie budynku. Elementem spajającym przestrzeń jest korytarz, komunikujący pomieszczenia i wyznaczający ciągłość produkcyjną. Projekt opiera się całkowicie na wykorzystaniu odnawialnych źródeł energii.