Banki kojarzą nam się zwykle z konserwatyzmem, wizualną monotonią i powagą. Choć zmieniają się designerskie trendy i zmienia się społeczeństwo, a wraz z nim tryb życia i pracy, banki pozostają nienaruszone w swej formie. Może nadszedł czas, by zmienić ich wizerunek w oczach klientów?

Tekst: Natalia Bursiewicz
nbursiewicz@gmail.com

Straszą marmurowymi kolumnami, potężnymi ladami, rzędami biurek z symetrycznie ustawionymi komputerami. Oficjalnie i nienagannie ubrani pracownicy przemykają pomiędzy szeregami regałów, kserokopiarek i krzeseł. Ich sylwetki odbijają się w wypolerowanych na błysk powierzchniach podłóg, ścian i blatów.
A gdyby tak potraktować te wnętrza intensywną i kontrastową paletą barw? Zestawić linie proste z falistymi, materiały sztuczne z naturalnymi i faktury gładkie z szorstkimi? A może by jeszcze w centrum bankowego biura postawić wygodne sofy, a tuż obok kawiarniane stoliki… Nadal bylibyśmy w banku, ale kompletnie innym – pozytywnym, nowoczesnym, bliskim klientowi.
Pierwszymi bankami, które zdecydowały się na wprowadzenie zmian, były MacQuire, Deutsche Bank i UBS. Ich wnętrza dostosowano do nowych technologii i przemian, które następują w stylu i charakterze pracy. Postawiono na elastyczność, media oraz wygodę pracowników. W tym roku, również niektóre polskie instytucje finansowe dołączyły do tego innowacyjnego i kreatywnego grona. Zmian nie dokonano wyłącznie ze względów estetycznych czy wizerunkowych, ale przede wszystkim ekonomicznych. Stąd też, według „ABA Banking Journal”, w designie nowopowstających obiektów bankowych realizowane są obecnie dwa cele: po pierwsze – stworzyć środowisko, które przyciągnie klientów i będzie przyjazne i atrakcyjne dla pracowników; po drugie – sprawić, by obie grupy chciały tam jak najdłużej pozostać.
Julie Bennett w artykule „Bank Design Trends: Reinforce the Brand” zaznacza, że dzisiejsze banki powinny zachęcać klientów do spontanicznej interakcji z otoczeniem i szybkiego poznania pełnej oferty, a pracowników do intuicyjnego obcowania z przestrzenią. Wspomniane czynniki prowadzą do wzrostu sprzedaży, większej, operacyjnej efektywności i maksymalnego zwrotu z inwestycji.
Projektanci specjalizujący się przestrzeniach finansowych podkreślają, jak istotna jest spójność pomiędzy marką i wnętrzem. Oznacza to, że każdy element powinien być konsekwentnie zaplanowany i zgodny z wizerunkiem firmy. Całość powinna dodatkowo odpowiadać dynamice użytkowników.

Strefa klienta
Przy projektowaniu i wprowadzaniu zmian w przestrzeni banku należy uwzględnić tzw. elementy emocjonalne – mówią Toshimitsu Sadamura i Yanfang Zhang. Przeprowadzili oni badania dla japońskiego banku Fukoaka, które wykazały, że kolor i dźwięk mogą wpłynąć na diametralną zmianę wizerunku instytucji.
 Głównym celem projektu było zbadanie, w jaki sposób można zintensyfikować przyjemne odczucia w tak specyficznym środowisku, jakim jest bank. Fukuoka Bank zlokalizowany na wyspie Kyushu w Japonii stał się bazą eksperymentalną. Zdecydowano się skupić na dwóch aspektach emocji: kolorze i dźwięku. Projektantom zależało na zastosowaniu koncepcji designu emocjonalnego w dwóch wymiarach: layoutu oraz systemu oznaczeń wizualnych. Wprowadzone zmiany miały wpłynąć na stworzenie silnej, spójnej i przyjaznej identyfikacji wizualnej instytucji finansowej. Kolor został więc użyty nie tylko jako znak i wskaźnik, ale także element wzbudzający określone emocje. Barwa niebieska pojawia się w logo, stąd też pomysł na wykorzystanie jej w dekoracji oraz identyfikacji wizualnej. Japoński Instytut Badań nad Kolorem wykazał, że ten odcień niebieskiego jest w Japonii najpopularniejszy, a poza tym posiada pozytywne konotacje. Wykorzystano go zatem w oznaczeniach i motywach dekoracyjnych. W nowym projekcie użyto ponadto 4 typy systemów nagłaśniających. Pierwsza zmiana pojawiła się już w samym wejściu, gdzie zamontowano urządzenie audio przekazujące wchodzącym informacje dotyczące głównych działów i ich rozplanowania w przestrzeni. Drugi system pojawił się przy bankomatach, co ułatwiło obsługę osobom niepełnosprawnym. Kolejny zainstalowano w lobby – służy wywołaniu poszczególnych klientów. W tym samym pomieszczeniu jest również czwarty system audio w postaci podkładu muzycznego. Oprócz dźwięku i koloru wprowadzono także inne zmiany, jak chociażby plan przestrzeni w języku Braille'a. Ciekawie zaprojektowano lobby. Pomieszczenie miało służyć wypoczynkowi różnych grup: osobom starszym, młodym, biznesmenom i rodzinom. Do tego celu stworzono system modularny o zaokrąglonych krawędziach i poprowadzonych po łuku formach. Następnie, dla pierwszej grupy wybrano wygodne sofy, dla młodych nowoczesne hokery połączone ze stolikami, dla biznesmenów krzesła z biurkami z łączem internetowym, a dla rodzin okrągły stół z kilkoma krzesłami.


Strefa pracownika
Przenieśmy się teraz ze strefy klienta do strefy pracownika. Tutaj zmiana jest również niezbędna. W instytucjach zagranicznych odchodzi się sukcesywnie od pracy przy biurku. Pojawienie się lekkich komputerów przenośnych sprawiło, że możemy pracować w różnych miejscach, także tych mniej tradycyjnych, ale być może wygodniejszych. Robert Majkut projektując wnętrza oddziałów korporacyjnych Banku ING, chciał zachęcić  pracowników do odejścia od biurek i znalezienia dla siebie nowych obszarów pracy. Zrywając ze stereotypową przestrzenią, pragnął stworzyć kreatywne i wygodne środowisko pracy. Stąd też pomysł na wprowadzenie pokoju wypoczynkowego zwanego chilloutem, który połączony jest z aneksem kuchennym. W duchu filozofii Robert Majkut Design przygotowano i wdrożono projekt wyznaczający nowy standard jakościowy – przestrzeń innowacyjną, kreatywną i otwartą.
Design należy do najbardziej efektywnych elementów przyczyniających się do udanej zmiany w przestrzeni firmy. A jeśli DESIGN, to nie można zapomnieć o Banku Raiffeisen w Zurichu, projektu NAU oraz DGJ.
Tradycyjna bariera pomiędzy pracownikiem i klientem zostaje tutaj zniesiona na rzecz „otwartego banku”. Wchodząc do wnętrza, mamy wrażenie lekkiej, przyjaznej atmosfery osiągniętej dzięki jasnym kolorom i światłu. W hallu zainstalowano specjalny multimedialny stół, na którym wyświetlane są dane o produktach, ale również historii Hottingen. Można tam też sprawdzić najnowsze wyniki sportowe.
„Lejące się”, gięte ściany nadają ciągłość przestrzeni i sprawiają, że staje się ona niezwykle spójna. Ich delikatna, na wpół transparentna struktura tworzy ciekawy dialog pomiędzy strefami publicznymi, otwartymi a kameralnymi, przystosowanymi do spotkań konferencyjnych.
Biel pokrywająca ściany, sufity, podłogi oraz meble nadaje wnętrzu futurystyczny, nowoczesny charakter. Naszą uwagę zwracają delikatne, niekonwencjonalne formy oraz nieoczekiwana zmiana organizacji przestrzennej, w której witają nas multimedia i rozrywka.
Design strefy pracowniczej wpływa pozytywnie na kreatywność i podnosi satysfakcję z pracy w danym biurze. Nie należy jednak zapominać o sferze funkcjonalnej, która odgrywa równie istotną rolę przy planowaniu wnętrza. Według badań, mankamenty przestrzeni biurowej potrafią wydłużyć przekazywanie informacji wewnątrz firmy nawet o kilka godzin. Między pracownikami jednej z firm, średni czas oczekiwania na odpowiedź wynosi 4,7 godziny, zaś od managerów do pracowników ok. 8,8 godziny. Niewłaściwa organizacja przestrzeni biurowej sprawia, że wykorzystywanie dedykowanych stanowisk pracy jest mało wydajne, a pracownicy niewielką część czasu spędzają przy biurku. Tym samym, rozwiązania stosowane w biurach XX wieku powinny odejść w zapomnienie, a w ich miejsce muszą wkroczyć rozwiązania funkcjonalne, dostosowane do trybu pracy i życia ludzi w XXI wieku. Znacznie więcej korzyści dla firmy, przejawiających się w wyższej produktywności czy większym dostępie do managerów, przynosi tworzenie właściwie zaprojektowanych otwartych przestrzeni (rys. 1.1).     

Bryła banku
W zgodzie z wnętrzem powinna być utrzymana struktura zewnętrzna. Projektanci ze studia Emmanuelle Moureaux Architecture + Design sprzeciwili się monotonni i szarości budynków bankowych i zaproponowali wersję tęczową. Sugamo Shinkin Bank w Shimura w Japonii jest niczym kolorowa układanka, która mieniąc się w słońcu, przywodzi na myśl przedszkole, a nie poważną instytucję finansową. Dwie inne filie, w Tokiwadai i Niiza, również utrzymane są w podobnej tonacji. Budynek jawi się jako wesoły i zapraszający. Emanuje też świeżą energią. Ten styl oraz kolorystyka znajdują swoją kontynuację we wnętrzu, co sprzyja przyjaznej atmosferze pracy.

 
Sztuka w banku
Intensywnych kolorów nie bali się użyć również Włosi z Crea International. Wizerunek banku CheBanca! emanuje słońcem i wigorem. Biało-żółta, retro-futurystyczna stylistyka daje jasny przekaz – jesteśmy młodym, otwartym bankiem, w zgodzie z trendami społecznymi, wymaganiami młodych i starszych klientów. Layout banku naśladuje układ słoneczny, w centrum którego znajduje się klient. Kosmiczne inspiracje znajdziemy też w innej realizacji. Jest dowodem na to, że aby nadać świeżości wizerunkowi firmy, wystarczy czasami wprowadzić jeden, ale za to niebanalny element.
Potężna, stalowa sfera zainstalowana w wejściu do Deutsche Bank we Frankfurcie stała się uzupełnieniem punktu orientacyjnego, jakim są dwie wieże centrum finansowego miasta. Pomysłodawcy wiedzą, że liczy się pierwsze wrażenie. W przypadku tego projektu jest ono niezwykle efektowne. Projektanci z Mario Bellini Architects powiększyli pięciokrotnie wejście do banku, do którego prowadzi transparentny portal o wysokości 14 metrów. W wejściu, pomiędzy wieżami zawieszono 18-metrową rzeźbę czy też artystyczną instalację, która stała się dominantą całego założenia. „Sfera symbolizuje niekończący się przepływ energii, podobny do tego, jaki istnieje w galaktyce” – podkreśla architekt. Jest to też metafora aktualnej filozofii Deutsche Banku: „Nic nie jest statyczne, nic nie jest symetryczne: wszystko wyraża się w dynamicznym podejściu”.
Hassel Studio zajęło się natomiast zmianą wnętrza Deutsche Bank w Kowloon. W tym przypadku postawiono na przestrzeń elegancką i z klasą. Celem było ponadto ułatwienie komunikacji między pracownikami na różnych piętrach. Osiągnięto to m.in. dzięki centralnej windzie oraz schodom wychodzącym bezpośrednio na open space. Dodatkowo stworzono nowe strefy chilloutowe połączone z kawiarniami. Integralnym elementem designu wnętrza stała się sztuka. Dzięki temu bank promuje współczesnych twórców i sprawia, że przestrzeń nabiera ciekawego, unikatowego charakteru.

Klasyka przyszłości
Innym, nieprzeciętnym projektem jest Macquarie Bank w Sydney autorstwa Clive Wilkinson Architects. Zwane „biurem przyszłości”, mieści ogrody i pokoje zabaw, place oraz bibliotekę, jadalnię, kawiarnię, a nawet domek na drzewie. W centrum podzielonego na dwa segmenty budynku znajduje się potężne atrium. Widok na nie rozciąga się z każdego z 26 szklanych pokoi spotkań – każdego wykończonego materiałami o intensywnych barwach.
Budynek podzielony jest na elastyczne przestrzenie pracy zwane „sąsiedztwami”, w których pracownicy mogą się swobodnie poruszać i pracować. Nie ma więc odgórnie narzuconych stanowisk pracy. W zależności od potrzeb czy samopoczucia, pracownicy wybierają każdego dnia odpowiednie dla siebie miejsce oraz system pracy. Dla niektórych odejście od stereotypowego systemu organizacji pracy może się wydawać szaleństwem, niemniej jednak badania wykazują, że 77% osób zatrudnionych w Macquarie Bank jest bardzo zadowolonych ze zmiany, a ponad połowa systematycznie korzysta z nowatorskich rozwiązań wprowadzonych przez Wilkinsona. O sukcesie projektu świadczą liczne nagrody i wyróżnienia (za architekturę, design, funkcjonalność).
Przedstawione powyżej przykłady banków z różnych stron świata sygnalizują, jak istotna jest refleksja nad zmieniającym się systemem pracy, świadomością użytkowników przestrzeni oraz znaczeniem zmiany dla rozwoju instytucji finansowych.